ABD Başkanı Donald Trump’ın hızlı sonuç alma isteği ve stratejik plan eksikliği, İran krizinde Washington’u zor bir denklemin içine sokmuş olabilir. Uzayan savaş ihtimali hem küresel ekonomiyi hem de Amerikan iç siyasetini etkileyebilecek yeni riskler doğuruyor.
ABD ile İran arasındaki gerilim tırmanırken, Washington yönetiminin izlediği strateji uluslararası kamuoyunda tartışma konusu olmaya devam ediyor. Özellikle ABD Başkanı Donald Trump’ın hızlı sonuç alma eğilimi ve ani politika değişiklikleri, İran meselesinde ABD’yi uzun ve karmaşık bir sürecin içine sokabileceği yorumlarına yol açıyor.
Trump’ın siyasi karakterine ilişkin yapılan değerlendirmelerde, Amerikan Başkanı’nın kısa sürede sonuç alma isteğinin belirleyici olduğu vurgulanıyor. Ancak bu yaklaşımın çoğu zaman uzun vadeli strateji ve planlama eksikliğiyle birleştiği ifade ediliyor.
Trump yönetimi daha önce federal bütçede büyük tasarruf sağlayacağını açıklamış, bu amaçla Elon Musk’ın da dahil olduğu bir girişim başlatılmıştı. Ancak beklenen sonuçların elde edilememesi üzerine bu girişim kısa sürede gündemden düşmüştü. Benzer bir durum Rusya‑Ukrayna savaşında da yaşanmış, Trump’ın “savaşı kısa sürede bitirme” iddiası gerçekleşmemişti.
ABD açısından İran meselesi, 1979 İran Devrimi’nden bu yana çözülemeyen en önemli dış politika başlıklarından biri olarak görülüyor. Trump yönetimi bu sorunu hızlı şekilde çözebileceğini düşünerek sert bir stratejiye yöneldi.
Ancak İran yönetiminin beklenildiği gibi zayıf olmadığı ortaya çıktı. Washington’un ilk beklentisi İran halkının ayaklanarak rejimi değiştirmesi yönündeydi. Fakat sınırlı protestolar dışında İran’da geniş çaplı bir hareket görülmedi.
Daha sonra ABD yönetimi İran’da Venezuela benzeri bir senaryo yaşanabileceğini değerlendirdi. Bu senaryoya göre rejim değişmese bile ABD ile daha uyumlu bir yönetim ortaya çıkabilirdi. Ancak İran’da bu yönde de bir gelişme yaşanmadı.
Son olarak Washington yönetimi, İran’dan “kayıtsız şartsız teslimiyet” talep eden daha sert bir söyleme yöneldi. Ancak uzmanlar bu yaklaşımın sahada karşılık bulmasının oldukça zor olduğuna dikkat çekiyor.
Mevcut tabloya bakıldığında, İran’da rejim değişmeden çatışmanın tamamen sona ermesinin zor olduğu değerlendiriliyor. Bu durum, savaşın daha da genişleyebileceği ve hatta kara harekâtı ihtimalinin gündeme gelebileceği yönünde yorumlara neden oluyor.
Her ne kadar Trump yönetiminin böyle bir planı açıkça dile getirmediği bilinse de, çatışmanın derinleşmesi halinde bu seçeneğin tamamen dışlanamayacağı belirtiliyor.
Savaşın uzaması küresel ekonomi üzerinde de baskı oluşturuyor. Petrol fiyatlarının 90 doların üzerine çıkması, enerji piyasalarında yeni bir dalgalanma başlattı. ABD’de benzin fiyatlarının yükselmesi ise iç politikada Trump yönetimi üzerindeki baskıyı artırıyor.
Ayrıca Amerikan ekonomisinin son dönemde yavaşlama sinyalleri vermesi, savaşın ekonomik maliyetine ilişkin kaygıları büyütüyor.
Uzmanlara göre mevcut durumun en dikkat çekici yönlerinden biri de Amerikan kamuoyunun büyük bölümünün bu savaşı desteklememesi. Geçmişte Vietnam gibi tartışmalı savaşlarda bile kamuoyunda belirli bir destek bulunurken, İran krizinde bu desteğin oldukça sınırlı olduğu belirtiliyor.
Tüm bu gelişmeler, ABD yönetiminin İran konusunda giderek daha karmaşık bir tabloyla karşı karşıya kaldığını gösteriyor. Washington’un geri çekilmesi durumunda İran’ın bölgesel etkisinin artabileceği, bu durumun ise hem ABD hem de İsrail açısından yeni güvenlik riskleri doğurabileceği ifade ediliyor.
Bu nedenle bazı analistler, ABD’nin İran dosyasında çıkması zor bir jeopolitik bataklığın içine girmiş olabileceğini değerlendiriyor.
